Insurgents rising up and taking part in revolt

Czy grozi nam bunt podatkowy?

Obecnie opodatkowanie to bardzo złożone zjawisko, które należy rozpatrywać nie tylko przez pryzmat prawny, lecz także społeczny, kulturowy, gospodarczy oraz polityczno-ustrojowy. Nie można izolować sfery ekonomicznej od sfery podatkowej, ponieważ podatki w sposób bezpośredni wpływają na funkcjonowanie gospodarki. Jest to oddziaływanie zarówno proinwestycyjne w przypadku preferencyjnych regulacji podatkowych, np. ulg podatkowych, jak i antymotywacyjne, gdy mamy do czynienia z restryktywnymi regulacjami podatkowymi, np. klauzulą skierowaną przeciwko unikaniu opodatkowania.

Właśnie restrykcyjne regulacje podatkowe, niekierowane na zwalczanie unikania opodatkowania/optymalizacji podatkowej, zostały uchwalone w Polsce na przestrzeni ostatnich dwóch lat i nadal są uchwalane. Dotyczy to przede wszystkim wprowadzenia w życie:

  • przepisów o CFC,
  • przepisów antyhybrydowych w zakresie zwolnienia partycypacyjnego w odniesieniu do dywidend uzyskanych przez spółki matki od spółek córek w Unii Europejskiej,

które weszły w życie w styczniu 2015 r.

  • ogólnej klauzuli skierowanej przeciwko unikaniu opodatkowania

która weszła w życie w lipcu 2016 r.,

oraz przepisów regulujących

  • rozbudowanie i doprecyzowanie katalogu przypadków, w których dochód zagranicznego podatnika uznaje się za osiągany na terytorium Polski,
  • określenie zasady ustalania przychodu/kosztów uzyskania przychodu z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółce w zamian za wkład niepieniężny w wysokości wartości tego wkładu określonej w umowie lub podobnym dokumencie, nie mniejszej niż wartość rynkowa,
  • rozbudowanie i doprecyzowanie przepisów o cenach transferowych,
  • dodanie warunku wystąpienia uzasadnionych przyczyn ekonomicznych dla możliwości skorzystania z preferencyjnego opodatkowania w przypadku połączeń i podziałów spółek oraz rozszerzenie zakresu stosowania tego warunku o transakcje tzw. wymiany udziałów,
  • dodanie warunku stosowania zwolnienia z opodatkowania podatkiem u źródła odsetek i należności licencyjnych otrzymywanych przez ich odbiorcę wyłącznie gdy ich odbiorca jest tzw. rzeczywistym właścicielem tych płatności,

które wejdą w życie w styczniu 2017 r.

…a także plany

  • opodatkowania zamkniętych funduszy inwestycyjnych w odniesieniu do dochodów pasywnych uzyskiwanych za pośrednictwem transparentnych podatkowo spółek osobowych,
  • opodatkowania dochodu osób fizycznych 40% podatkiem jednolitym przy jednoczesnej likwidacji 19% podatku liniowego dla przedsiębiorców,
  • oraz plany pozbawienia niektórych interpretacji podatkowych waloru ochronnego.

Wskazane powyżej zmiany niekorzystne dla podatników miażdżąco przeważają nad potencjalnymi zmianami prawa podatkowego na korzyść podatników, takimi jak 15% opodatkowanie CIT, w porównaniu do 19% podstawowej stawki, spółek nowoutworzonych przez tzw. małych podatników, czy też wprowadzenie zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych przepisów prawa podatkowego na korzyść podatników (in dubio pro tributario) – ten przepis prawa prawie w ogóle nie ma jednak zastosowania, ponieważ organy skarbowe w praktyce takich wątpliwości nie miewają…

Nie trzeba przeprowadzać wnikliwej analizy, żeby stwierdzić, iż wyżej wymienione restrykcyjne zmiany prawa podatkowego w Polsce już zaczęły hamować i jeszcze bardziej będą hamować w najbliższej przyszłości wzrost gospodarczy. Zmiany te prowadzą i będą dalej prowadzić do ograniczenia możliwości rozwojowych podmiotów gospodarczych, gdyż zapłata coraz wyższego podatku zmniejsza ich zasoby pieniężne. Z braku wystarczających środków finansowych przedsiębiorca nie tylko nie może inwestować, lecz także często traci bieżącą płynność finansową. Logicznym następstwem tego jest utrata konkurencyjności na rynku, co w efekcie zmusza określony podmiot gospodarczy do wycofania się z działalności gospodarczej (por. zapewnienie konkurencyjności amerykańskim międzynarodowym korporacjom).

Adam Smith twierdził, że zbyt surowe podatki tworzą niepożądane sytuacje zarówno dla państwa, jak i dla uczestników obrotu gospodarczego. Z jednej strony bowiem prowadzi to do obniżania się dochodów publicznych, a z drugiej do zamierania działalności gospodarczej. Co więcej, Smith uważał, że jest to naturalna reakcja gospodarki na „surowość podatku”, tym samym usprawiedliwiał on działania podatników zmierzające do redukcji obciążeń podatkowych. Stwierdzał również sugestywnie, że „zbyt wysoki podatek wyczerpuje gospodarstwo, czyli wysusza źródło, z którego żyje”.

Do podobnych wniosków doszedł znany amerykański specjalista w dziedzinie ekonomii, główny doradca w polityce ekonomicznej prezydenta Ronalda Reagana, Arthur Betz Laffer. Ekonomista ten zasłynął przede wszystkim z koncepcji tzw. optymalnej stawki podatkowej. Teoria ta zakłada, że istnieje związek pomiędzy wysokością efektywnej stawki podatkowej a wielkością wpływów podatkowych do budżetu państwa. Laffer uważał, że wzrost stawki opodatkowania wyzwala dwa przeciwstawne efekty. Pierwszy to zwiększenie udziału budżetu państwa w dochodach podmiotów gospodarczych, a drugi to zmniejszenie deklarowanego do opodatkowania dochodu podatników. Dzieje się tak dlatego, że wraz ze wzrostem stawki podatkowej zmniejsza się ekonomiczna motywacja do podejmowania pracy i działalności gospodarczej. Zwiększa się natomiast skłonność podmiotów gospodarczych do ukrywania swoich dochodów i wchodzenia w tzw. szarą strefę. Jest to przyczyną wzrostu bezrobocia i pogorszenia się warunków inwestycyjnych. W związku z tym państwo, nakładając podatki, powinno dążyć do uzyskania optymalnej stawki podatkowej. Wyznacza je „punkt nasycenia”, w którym wpływy podatkowe osiągają swoją amplitudę. Punkt, powyżej którego wysokość wpływów podatkowych zaczyna maleć, wyznacza krzywa Laffera. Zjawisko to jest jednak czysto teoretyczne i w praktyce zarówno wyznaczenie tego punktu, jak i pozostały przebieg krzywej jest nieznany. Do jego wyznaczenia nie wystarczą tylko odpowiednie stawki podatkowe. Potrzebna jest także wnikliwa analiza ekonomiczna rynku.

                   Krzywa Laffera

T → dochód dla budżetu państwa; t → stawka opodatkowania;

t* → stawka opodatkowania maksymalizująca wpływy do budżetu; stopy t1 i t3 dają takie same wpływy budżetowe (powyższa grafika wektorowa została stworzona za pomocą programu Inkscape przez Bastianowa (Bastiana) na podstawie grafiki rastrowej).

Krzywa Laffera ukazuje więc zależności, jakie zachodzą między podatkami i gospodarką. Według M. Bouviera teoria ta „usprawiedliwia bunt podatkowy, już nie w kontekście populistycznym, lecz w ujęciu skuteczności ekonomicznej. Dzięki Lafferowi bunt podatkowy zyskał intelektualne wsparcie”. Dzięki zmianom w prawie podatkowym w Polsce, bunt podatkowy zyskał uzasadnione podstawy.

Hipoteza o potencjalnym buncie podatkowym w Polsce wydaje się całkiem realna. Najprawdopodobniej bunt podatkowy w Polsce będzie przejawiać się poprzez ukrywanie dochodów i wchodzenie w tzw. szarą strefę przez „mniejszych przedsiębiorców” oraz przeniesienie działalności gospodarczej lub innych źródeł dochodów zagranicę przez „większych przedsiębiorców” w celu optymalizacji podatkowej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *